Sáng sớm tại kinh thành Thăng Long, mùi hương hoa nhài từ các ngõ nhỏ lan tỏa trong không khí. Từng đoàn thí sinh tay cầm bút nghiên, dáng vẻ đầy quyết tâm, nối đuôi nhau tiến về cổng lớn của trường thi Đình, cũng là kỳ thi lớn nhất của triều đình, nơi chọn ra Trạng Nguyên, những trụ cột của quốc gia đang diễn ra khiến cả kinh thành như bừng tỉnh.
Bên trong điện Kính Thiên, nơi kỳ thi được tổ chức, không khí trang nghiêm đến nghẹt thở. Các giám khảo trong hội đồng chấm thi, mặc áo dài tía uy nghiêm, ngồi ở vị trí cao, ánh mắt lạnh lùng quét qua từng thí sinh. Dẫn đầu hội đồng là một người đàn ông trẻ tuổi với thần thái nghiêm nghị, sắc sảo. Tạ Minh Lễ – đại thần trẻ nhất của triều đình, nổi tiếng với sự nghiêm khắc và không bao giờ dung túng cho bất kỳ sai phạm nào.
Minh Lễ bước vào trường thi, từng bước đi đều toát lên vẻ uy nghiêm khiến không khí càng thêm căng thẳng. Nhưng hắn có vẻ như không để tâm đến ánh mắt e dè của các thí sinh. Trong mắt hắn, kỳ thi này không chỉ là để tuyển chọn nhân tài mà còn là nơi thử thách bản lĩnh và tâm huyết của những con người mang trên vai lý tưởng lớn lao.
Duy chỉ có một ánh mắt khiến bước chân Minh Lễ dừng lại trong chốc lát. Giữa hàng trăm thí sinh áo dài thâm, một chàng thanh niên ngồi yên lặng ở góc cuối, tay cầm bút mà lòng không chút xao động. Người thanh niên sở hữu gương mặt thanh tú, đôi mắt sáng ngời như có ngọn lửa bùng cháy bên trong, nổi bật giữa đám đông.
---
Buổi chiều, khi các giám khảo bắt đầu đọc bài làm, Minh Lễ vẫn giữ vẻ nghiêm nghị thường thấy. Mỗi bài thi đều được hắn đọc kỹ lưỡng, nhưng rất hiếm bài được hắn đặt xuống với một cái gật đầu tán thưởng.
Khi cầm đến bài thi của Huy Trạch, Minh Lễ thoáng dừng lại. Những dòng chữ viết tay tròn trịa, rõ ràng hiện lên trước mắt hắn. Khi chỉ mới đọc qua những câu đầu tiên, hắn đã cảm nhận được sự khác biệt. Văn phong sắc sảo, ý tứ tinh tế, và trên hết là lòng nhiệt huyết thấm đẫm qua từng câu chữ.
Đề bài yêu cầu viết về “Trị quốc an dân, phát triển bền vững, giữ gìn đạo đức và truyền thống”. Bài làm của Huy Trạch không chỉ trình bày ý tưởng rõ ràng mà còn đưa ra những cách giải quyết táo bạo nhưng đầy khả thi.
Một đoạn văn khiến Minh Lễ dừng lại lâu hơn: [Trị quốc không chỉ dựa vào quyền lực mà còn cần lòng nhân ái. Dân chúng không phải những con số để kiểm soát mà là những linh hồn cần được dẫn dắt. Vua hiền, tôi trung, lòng dân sẽ tự an. Nếu chỉ dùng quyền để ép dân, non sông sẽ chẳng thể vững bền.]
Minh Lễ đặt bài thi xuống, đôi mắt ánh lên sự hiếu kỳ: “Một người trẻ tuổi mà sao có thể hiểu sâu sắc đến thế nhỉ?” Hắn cúi xuống tìm tên trên tờ danh sách.
[Nguyễn Huy Trạch. Xuất thân: huyện Đông Phù, phủ Nam Định. Gia cảnh: nghèo khó, nhưng nổi danh là người thông minh và chăm chỉ.]
Minh Lễ lặng người trong giây lát. Một thí sinh từ vùng quê nghèo, không tiền bạc, không quan hệ, lại có thể viết nên những dòng chữ lay động như vậy sao?